Ir para o conteúdo principal

← todas as notas

📜 Etimologia

Etimologia de 業 (Yip — Yè / jip6)

É o yip de yam sik yip 飲食業 (“indústria gastronômica”) e termos correlatos no contexto do Hai Tong por Grão-Mestre Moy Yat. Yip é caractere conceitualmente denso — significa simultaneamente ofício, ocupação profissional, realização acumulada e (no vocabulário budista) karma — o que se faz com persistência e que retorna.

#

— U+696D · 部首 radical: 木 (mù, madeira) — categorização tradicional · 總筆畫 strokes: 13 · 注音 zhuyin: ㄧㄝˋ · 拼音 pinyin: yè / jyutping: jip6

Definições
#

MDBG: line of business; industry; occupation; job; employment; school studies; enterprise; property; (budismo) karma; deed; to engage in; already.

CantoDict: jip6. Glosas idênticas.

Decomposição
#

Composto ideográfico (會意 huìyì): 丵 (zhuó, “mato denso”) + 巾 (jīn, “tecido/tábua”). A imagem original (Shuowen): 巾 representa a tábua-base; 丵 representa os dentes serrados ornamentais. Era uma estrutura específica do mobiliário ritual.

Shuowen Jiezi (via xiaoxue/zdic.net)
#

說文: 業,大版也,所以飾縣鍾鼓,捷業如鋸齒,以白畫之,象其鉏鋙相承也。从丵,从巾,巾象版。《詩》曰:「巨業維樅。」𤑽,古文業 (“業 é a tábua grande [estrutural], usada para ornamentar [o suporte que] suspende sinos e tambores; com [dentes] serrados em forma de serra, pintada de branco; tudo o que se sustenta mutuamente como dentes [entrelaçados]. Do 丵 e do 巾, 巾 imagem da tábua. Shijing: ‘A grande 業 sustenta os pinheiros’. 𤑽 é a forma antiga.”)

段注 Duan Yucai (paráfrase via zdic.net): 大版也。見釋器。所㠯飾縣鐘𡔷……捷業如鋸齒,㠯白畫之。周頌傳曰:業,大版也,所以設栒爲縣也。…大雅箋云:虡也,栒也,所以縣鐘𡔷也。設大版於上,刻畫以爲飾。按栒以縣鐘𡔷,業以覆栒爲飾,其形刻之捷業然如鋸齒。又以白畫之分明可觀,故此大版名曰業。凡程功積事言業者,如版上之刻,往往可計數也。 ("‘Tábua grande’. Visto em Erya — Shiqi. Usada para ornamentar [a estrutura] que suspende sinos e tambores… ‘Com dentes serrados como serra, pintada de branco’. Zhou Song zhuan: ‘業 é a tábua grande, usada para colocar sobre o 栒 [trave horizontal] de suspensão’. … Daya jian: ‘虡 [coluna vertical] e 栒 [trave horizontal] são para suspender sinos e tambores. Coloca-se a grande tábua [業] em cima, esculpida e pintada como ornamentação’. Nota: 栒 suspende os sinos e tambores; 業 cobre o 栒 como ornamentação, sua forma esculpida com dentes serrados é dito ‘業’. E pintada de branco para destacar — daí esta grande tábua se chama 業. Tudo o que se diz ‘業’ no sentido de ‘avançar em obras e acumular feitos’ é como os entalhes na tábua — frequentemente contáveis.")

A passagem final de 段注 — em destaque — é uma das mais importantes para a polissemia moderna: o sentido “ocupação/realização/feitos acumulados” deriva da imagem da tábua ornamental com entalhes contáveis. Yip é o que se acumula em entalhes na superfície — atividade que deixa marca contável.

Evolução de formas (xiaoxue yanbian)
#

PeríodoScriptFonte/ArtefatoForma
Zhou Ocidental médiobronze𤼈鐘, 九年衛鼎bronze
Primavera-Outono médiobronze秦公簋, 昶伯鼎bronze
Estados Combatentes tardio — Jinbronze中山王壺, 三十三年業令戈bronze Jin
Han Oriental古文說文古文 (variante 𤑽)guwen
Han Orientalseal說文‧丵部 (Shuowen, seção 丵)seal pequeno
Han Ocidentalclerical縱橫家書130clerical
Han Orientalclerical武梁祠畫象題字, 華山廟碑clerical

Shuowen (xiaoxue): 業,大版也,所以飾縣鍾鼓,捷業如鋸齒,以白畫之,象其鉏鋙相承也。从丵,从巾,巾象版 (texto integral do Shuowen).

Fonologia (xiaoxue shangguyin)
#

中古音 Middle Chinese (Guangyun):

  • 攝 Division: 咸 Xián · 韻 Rhyme: 業 yè · 聲 Tone: 入 entering · 母 Initial: 疑 yí
  • 反切 Fanqie: 魚怯 yú-qiè · 等 Grade: 三 third · 開合 Open/Closed: 開 open · 清濁: 次濁 secondary muddy

上古音 Old Chinese:

  • 高本漢 Karlgren: *ŋi̯ăp
  • 王力 Wang Li: *ŋǐap (rhyme 葉 )
  • 董同龢 Dong Tonghe: *ŋjăp (rhyme 葉 )
  • 周法高 Zhou Fagao: *ŋjap (rhyme 葉 )
  • 李方桂 Li Fanggui: *ngjap (rhyme 葉 )
  • 鄭張尚芳 Zhengzhang Shangfang: (não retornou dados — ausente da tabela xiaoxue)

國語 Mandarin IPA: ie.

Divergências entre fontes
#

  • Imagem etimológica concreta — tábua ornamental dos sinos: a glosa do Shuowen é etnograficamente precisa. originalmente é a tábua estrutural-ornamental que se colocava sobre a trave horizontal (栒) na qual se suspendiam sinos rituais e tambores. Tinha forma serrada (com dentes como serra) e era pintada de branco. Os “entalhes” na tábua marcavam as posições onde as cordas dos sinos passavam.
  • A passagem-chave de 段玉裁: a extensão semântica para “ocupação/realização” é metáfora dos entalhes. Trabalho que se faz com persistência produz “entalhes na tábua da vida” — feitos contáveis, marcas acumuladas. Esta é a etimologia mais antiga; a leitura budista (karma) é importação posterior.
  • 業 como karma budista: a tradução de karma (sânscrito: “ação que produz fruto”) como 業 é escolha do budismo chinês — coerente com a etimologia “entalhes acumulados que retornam”. A polissemia se manteve: 業 nomeia simultaneamente “ofício” (atividade visível atual) e “karma” (resultado acumulado das atividades anteriores).
  • Atestação Bronze Zhou médio: xiaoxue confirma atestações em bronze a partir do Zhou Ocidental médio. Caractere antigo, com uso ritual desde meados do Zhou.
  • Reconstruções OC: convergência alta. Inicial *ŋ-/*ng- (nasal velar) em todos os 5 sistemas; rhyme 葉 unânime.
  • Cantonês: jip6 (tom 6 baixo entrando) preserva o 入聲 次濁 do Guangyun. Final -p antigo preservado.
  • Aplicação ao contexto — yam sik yip 飲食業: o composto técnico nomeia o setor econômico da gastronomia. Yam sik yip é a “indústria de comer-beber”. Para a história do Ving Tsun em Hong Kong, jau ga (restaurantes) e cha lau (casas de chá) compõem a yam sik yip — setor central da economia urbana cantonesa do séc. XX. Mas a polissemia de 業 acrescenta camada conceitual relevante: yip designa ao mesmo tempo o ofício profissional (ganhar a vida) e o karma acumulado (consequência das ações). Para a pedagogia VT moyat, isso ressoa — cada praticante tem seu yip: o ofício diário fora do mo gun e o “karma” do trabalho marcial dentro dele. Os entalhes acumulados em ambos formam a vida completa. A etimologia “entalhes contáveis na tábua dos sinos rituais” é tecnicamente elegante: cada baai si, cada nível avançado, cada To Dai formado é um entalhe — marcas acumuladas do yip marcial.