Etimologia de 身 (San — Shēn / san1)
身#
身 — U+8EAB · 部首 radical: 身 (próprio, Kangxi 158) · 總筆畫 strokes: 7 · 注音 zhuyin: ㄕㄣ · 拼音 pinyin: shēn · jyutping: san1
Definições#
MDBG: body; life; oneself; personally; one’s morality and conduct; the main part of a structure or body; pregnant; classificador para conjuntos de roupa (suit, twinset); radical Kangxi 158
CantoDict: san1 (tom 1, alto nível)
chardb: busca retornou apenas listagem de 159 caracteres contendo o radical 身, sem ficha individual. Definições padronizadas das outras fontes.
Núcleo semântico: 1. corpo humano/animal; 2. tronco, parte principal; 3. si próprio (pronome reflexivo); 4. vida; 5. corpo em geral (carriage body, utensil body); 6. gravidez (有身 = grávida); 7. status/posição social.
Decomposição e formas antigas (hanziyuan)#
(hanziyuan não consultado separadamente; dados via Shuowen/xiaoxue)
Componentes: Pictograma unitário — forma de pessoa com ventre saliente (interpretado como grávida ou como corpo carregado) Significado original: corpo Formas atestadas (xiaoxue): oracle bones Shang (合13666正), bronzes Zhou múltiplos (獻簋, 叔䟒父卣, 班簋), abundante Warring States.
Shuowen Jiezi completo (via zdic.net)#
說文: 躳也。象人之身。从人𠂆聲。凡身之屬皆从身。失人切。 (躳 [corpo encurvado]. Representação do corpo humano. De 人, com 𠂆 como fonético. Todos os caracteres da secção 身 seguem 身. Fanqie: 失人切.)
段注 Duan Yucai (paráfrase via zdic.net — texto verbatim de shuowen.org não obtido):
(身)躳也。呂部曰:躳,身也。二字爲互訓。躳必入呂部者,躳謂身之傴,主於脊骨也。从人。申省聲。大徐作象人之身,从人𠂆聲。按此語先後失倫,𠂆古音在十六部,非聲也。今依韵會所據小徐本正。韵會从人之上有象人身三字,亦非也。𦥔,籒作𢑚,故从其省爲聲。失人切。十二部。凡身之屬皆从身。
Tradução: “(身) é 躳 [corpo encurvado]. A secção 呂 diz: ‘躳 é 身.’ Os dois caracteres se glosam mutuamente [互訓]. 躳 pertence à secção 呂 porque 躳 refere-se ao corpo vergado, centrado na espinha dorsal. De 人. 申 reduzido é o fonético. A edição de Dà Xú [Xú Xuàn] escreve ‘象人之身,从人𠂆聲’ [‘representação do corpo humano, de 人 com 𠂆 como fonético’]. Note-se que esta formulação está em ordem incoerente; 𠂆 em som antigo pertence ao grupo rímico 16, não é o fonético. Agora corrigimos seguindo a edição de Xiǎo Xú [Xú Kǎi] citada no Yùnhuì. O Yùnhuì tem ‘象人身’ [‘representação do corpo humano’] antes de ‘从人’, o que também não é correto. 𦥔 em zhouwen escreve-se 𢑚; por isso, [身] toma a sua forma reduzida como fonético. Fanqie: 失人切. Grupo rímico 12. Todos os caracteres da secção 身 seguem 身.”
Duan propõe análise diferente da recebida: não é 𠂆 o fonético, mas 申 (reduzido). Esta correção filológica tenta reconstruir a etimologia correta — 身 como pictograma “pessoa” + fonético 申 (shēn — estender).
Evolução de formas (xiaoxue yanbian)#
| Período | Script | Fonte/Artefato |
|---|---|---|
| Shang 商 | Oracle bone 甲骨文 | 合13666正 (Hé 13666 direito) |
| Early Western Zhou 西周早期 | Bronze 金文 | 獻簋 (Xiàn guǐ) |
| Early Western Zhou 西周早期 | Bronze 金文 | 叔䟒父卣 (Shū X fù yǒu) |
| Early Western Zhou 西周早期 | Bronze 金文 | 班簋 (Bān guǐ) |
| Late Spring-Autumn 春秋晚期 | Bronze 金文 | 公子土折壺 (Gōngzǐ Tǔ Shé hú) |
| Warring States, Yan 戰國·燕 | Seal 璽印 | 璽彙0364 / 璽彙3463 |
| Warring States, Jin 戰國·晉 | Seal 璽印 | 璽彙2702 / 璽彙4639 |
| Late Warring States, Jin 戰國晚期·晉 | Bronze 金文 | 中山王鼎 (Zhōngshān wáng dǐng) |
| Warring States, Chu 戰國·楚 | Bamboo slip 楚簡 | 包2.213 / 包2.210 (Bāoshān) |
Shuowen (xiaoxue): (inferido) 《說文》:「身,躳也。象人之身。」
Atestação abundante e contínua desde Shang confirma vocábulo fundacional do léxico corporal.
Fonologia (xiaoxue shangguyin)#
中古音 Middle Chinese (Guangyun):
- 攝 Division: 臻 zhēn · 韻 Rhyme: 真 zhēn · 聲 Tone: 平 píng (level) · 母 Initial: 書 shū (ɕ-)
- 反切 Fanqie: 失人 shī rén · 等 Grade: 三 3rd · 開合 Open/Closed: 開 kāi (open) · 清濁: 全清 (fully voiceless)
上古音 Old Chinese:
- 高本漢 Karlgren: ɕ / i̯ĕn
- 王力 Wang Li: ɕ / ǐen (真部 zhēn)
- 董同龢 Dong Tonghe: ɕ / jen (真部 zhēn)
- 周法高 Zhou Fagao: stʰ / jien (真部 zhēn)
- 李方桂 Li Fanggui: sth / jin (真部 zhēn)
- 鄭張尚芳 Zhengzhang Shangfang: (não retornou dados — ausente da tabela xiaoxue)
Han: Western Han — 真 · Eastern Han — 真
國語 Mandarin IPA: ʂən (shēn)
Divergências entre fontes#
Fonético — 𠂆 (Shuowen/Dà Xú) vs 申 (段注/Xiǎo Xú): Dois candidatos a fonético:
- 𠂆 (da leitura de Xú Xuàn) — mas Duan observa que em Old Chinese pertence ao grupo 16, incompatível com 身 (grupo 12)
- 申 (proposto por Xú Kǎi) — fonologicamente coerente, forma reduzida
A posição de Duan favorece 申 reduzido. Esta correção etimológica é importante: 身 compartilha fonologia com 申 (shēn, “estender”), sugerindo relação semântica “corpo estendido”.
Inter-glosa 身/躳: 段玉裁 nota: 二字爲互訓 (“os dois se explicam mutuamente”). Ambos significam “corpo”, mas distinguidos: 躳 (gōng) é o corpo vergado (com ênfase na espinha); 身 é o corpo em geral. Esta é distinção terminológica preservada.
Origem pictográfica — pessoa com ventre saliente: As formas em oracle bones mostram perfil humano lateral com abdómen proeminente. Interpretações:
- Grávida (sentido “ter no corpo” — zài shēn 在身 = grávida)
- Pessoa carregando algo/com corpo pleno
- Tronco/vísceras do corpo humano
A acepção moderna “grávida” ainda preserva a interpretação (1) historicamente primária.
Convergência fonológica 真部: Os cinco sistemas colocam 身 no grupo 真. Grupo partilhado com 進 (jun), 春 (chun) — proximidade etimológica/fonológica entre noções corporais e direcionais no léxico arcaico.
Atestação massiva desde Shang: Oracle bones + abundantes bronzes Zhou + Warring States consolidado. 身 é vocábulo absolutamente central do léxico chinês, presente em todos os registos. No pensamento confucionista, 身 é unidade política-ética (脩身 “cultivar o corpo/pessoa” é primeiro passo do programa do Dàxué).
