Ir para o conteúdo principal

← todas as notas

📜 Etimologia

Etimologia de 牙 (Ngaa — Yá / ngaa4)

É o radical Kangxi nº 92 (牙, dente). Ver Os 214 radicais Kangxi.

— U+7259 · 部首 radical: 牙 (nº 92) · 總筆畫 strokes: 4 · 注音 zhuyin: ㄧㄚˊ · 拼音 pinyin: yá / jyutping: ngaa4

Definições
#

MDBG: tooth / ivory / CL: 顆|颗

CantoDict: ngaa4.

chardb Academia Sinica:

  1. 大牙;臼齒。 (dente posterior grande; molar)
  2. 泛指牙齒。 (designação geral para dentes)
  3. 咬;嚙。 (morder; roer)
  4. 特指象牙。 (em especial, marfim)
  5. 形狀像牙齒的東西。 (coisa com forma parecida com dente)
  6. 古稱將軍之旗。 (antiga designação da bandeira do general)
  7. 古代軍隊主將所在的稱呼。 (antiga designação do local onde se encontrava o comandante principal do exército)
  8. 古代官署之稱。 (antiga designação de repartição oficial)
  9. 草木發芽。又喻事物的發生、開始。後作「芽」。 (brotar de plantas e árvores; por extensão, o surgimento e início das coisas; depois escrito 「芽」)
  10. 幼小,又稱小孩子。 (jovem, pequeno; também criança)
  11. 古代對西北少數民族王庭的稱呼。 (antiga designação da corte régia de povos minoritários do noroeste)
  12. 牙板。傳統音樂用以顯示樂曲節奏的拍板。 (castanhola/batedor rítmico; peça usada na música tradicional para marcar o ritmo)
  13. 用同「互」。①懸掛東西的架子或樁子。②舊指買賣的經紀人。③介紹人。 (usado pelo mesmo que 「互」. ① armação ou estaca para pendurar coisas. ② antigamente, corretor/intermediário comercial. ③ apresentador, introdutor)
  14. 量詞。綹。 (classificador; mecha/torçal)
  15. 語倔強貌。 (aparência de teimosia na fala)
  16. 方言。牡,指雄性牲畜。 (dialetal: macho, referindo-se a animal de criação macho)
  17. 姓。 (sobrenome)
  18. 車輞,車輪的外週部分。 (aro da roda, a parte exterior circunferencial da roda)
  19. ,古文牙。 ((não obtido — definição ausente no dump antes de 「古文牙」))

Decomposição e formas antigas (hanziyuan)
#

Componentes: 牙 (“dog-teeth 牙 yá”). Significado original: Meaning tooth. (significa “dente”) Acepções inglesas: tooth, molars, teeth; serrated. Frequência de uso: 1048. Formas atestadas: 甲骨文 0; 金文 7; 說文解字的篆字 1; 六书通字形 13.

Shuowen Jiezi completo
#

(shuowen.org retornou apenas a listagem das primeiras entradas do dicionário; texto verbatim obtido via 小學堂 e CUHK, não idênticos.)

說文: 牙,牡齒也。象上下相錯之形。凡牙之屬皆从牙。〔五加切〕𤘈,古文牙。 (Dente molar. A forma representa o aspecto de dentes superiores e inferiores dispostos alternadamente. Todo caractere da classe de 牙 segue 牙. [fanqie: 五加切] 𤘈 é a forma antiga de 牙.)

段注 Duan Yucai: (não obtido — shuowen.org retornou listagem; zdic.net retornou HTTP 404)

Evolução de formas (xiaoxue yanbian)
#

PeríodoScriptFonte / Artefato
Zhou Ocidental (médio)Bronze (金文)十三年𤼈壺(金)
Zhou Ocidental (tardio)Bronze (金文)敖簋蓋(金); 師克盨(金)
Reinos Combatentes — JinSelo (璽)璽彙2503
Reinos Combatentes — JinCerâmica陶彙6.102
Reinos Combatentes — ChuBambu / seda郭.語3.9; 郭.緇.9; 曾165
HanForma antiga do Shuowen說文古文
HanSelo pequeno (小篆)說文‧牙部
Han OcidentalClerical (隸書)春秋事語87(隸); 孫子128(隸)
Cao WeiClerical (隸書)魏上尊號奏(隸)
(não obtido — período não legível no dump)Selo (印)漢印徵

Shuowen (xiaoxue): 牙,牡齒也。象上下相錯之形。𤘈,古文牙。

Comentários de estudiosos:

  • 小學堂: 鈕樹玉校錄:“《九經字樣》作‘壯齒也。’”
  • CUHK (略說): 古文字有時正反無別,「牙」字的字形豎置,若把字形逆時針旋轉九十度來看,金文象牙齒上下交錯之形,本義牙齒。(Nos caracteres antigos, às vezes não há distinção fixa entre frente e verso; a forma de 「牙」 é disposta verticalmente e, se a girarmos noventa graus no sentido anti-horário, o bronze representa dentes superiores e inferiores em disposição alternada; o sentido original é “dente”.)
  • CUHK (詳解): 古文字有時正反無別,「牙」字的字形豎置,若把字形逆時針旋轉九十度來看,金文象牙齒上下交錯之形,本義牙齒。「牙」與「齒」有別,根據《說文》,「齒」指前面的門牙,「牙」指後面的大牙、臼齒。 (Nos caracteres antigos, às vezes não há distinção fixa entre frente e verso; a forma de 「牙」 é disposta verticalmente e, se a girarmos noventa graus no sentido anti-horário, o bronze representa dentes superiores e inferiores em disposição alternada; o sentido original é “dente”. 「牙」 e 「齒」 se distinguem: segundo o Shuowen, 「齒」 indica os dentes da frente, enquanto 「牙」 indica os grandes dentes de trás, os molares.)
  • CUHK (詳解): 《說文》:「牙,牡齒也。象上下相錯之形。凡牙之屬皆从牙。𤘈,古文牙。」《毛詩.召南.行露》:「誰謂鼠無牙?何以穿我墉?誰謂女無家?何以速我訟?雖速我訟,亦不女從。」 (O Shuowen diz: “牙, 牡齒也。象上下相錯之形。凡牙之屬皆从牙。𤘈,古文牙。” No Mao Shi, “Quem diz que o rato não tem dentes? Como então perfura meu muro? Quem diz que tu não tens casa? Como então apressas meu litígio? Ainda que apresses meu litígio, eu não te seguirei.”)
  • CUHK (詳解): 戰國竹簡「牙」字下增「齒」字為意符,是《說文》古文所本。 (Nos manuscritos em bambu dos Reinos Combatentes, o caractere 「牙」 recebe abaixo o elemento semântico 「齒」; é nisso que se baseia a forma antiga registrada no Shuowen.)
  • CUHK (詳解): 由於「牙」字象牙齒上下交錯,有交錯、交互之意,故分化出「互」字,「牙」、「互」是意思密切相關的同源字。 (Como 「牙」 representa dentes superiores e inferiores alternados, há daí a ideia de entrecruzamento e reciprocidade; por isso se diferenciou o caractere 「互」, e 「牙」 e 「互」 são palavras cognatas de significado estreitamente relacionado.)
  • CUHK (詳解): 金文用作本義,表示猛獸之利齒。師克盨:「干(捍)害(禦)王身,乍(作)爪牙。」 (Nos bronzes, usa-se no sentido original, indicando os dentes afiados de feras. No 師克盨: “… proteger o corpo do rei, fazendo-se garras e dentes.”)
  • CUHK (詳解): 又用作人名。 (Também é usado como nome de pessoa.)
  • CUHK (詳解): 而「牙」和「與」的聲音相近,所以戰國竹簡中,「牙」字可以假借為「與」,由於「牙」隸變後的異體又作「与」,後來「与」便被視為「與」的異體字。注意「與」字中所從的「与」其實就是「牙」字(「与」、「牙」皆是金文「牙」字的隸定),「牙」在「與」字中除用作聲符外,還有反映了古人彼此贈牙以締結婚約的傳統,參見「與」。 (Como 「牙」 e 「與」 tinham sons próximos, nos manuscritos em bambu dos Reinos Combatentes 「牙」 pode ser emprestado para 「與」; como uma variante de 「牙」 após a clericalização também se escreve 「与」, depois 「与」 passou a ser visto como variante de 「與」. Note-se que o 「与」 presente em 「與」 é na verdade o próprio caractere 「牙」 (「与」 e 「牙」 são ambos formas clericalizadas do 「牙」 dos bronzes); em 「與」, 「牙」 serve não só como componente fonético, mas também reflete a tradição antiga de presentear dentes entre si para selar compromisso matrimonial; ver 「與」.)
  • CUHK (詳解): 《郭店楚簡.語叢三》簡9:「牙(與)為義者遊,益。牙(與)莊者處,益。……牙(與)不好學者遊,員(損)。」 (No Guodian Chu jian, Yuc cong III, tira 9: “Associar-se com os que agem com retidão traz benefício. Associar-se com os solenes traz benefício. … Associar-se com os que não gostam de aprender traz perda.”)

Fonologia (xiaoxue shangguyin)
#

中古音 Middle Chinese (Guangyun):

  • 攝 Division: 假 (Jia) · 韻 Rhyme: 麻 (Ma) · 聲 Tone: 平 (level) · 母 Initial: 疑 (ng-)
  • 反切 Fanqie: 五加 · 等 Grade: 二 (II) · 開合 Open/Closed: 開 (open) · 清濁: 次濁 (sonorante)

上古音 Old Chinese (grupo de rima 魚 Yu):

  • 高本漢 Karlgren: ŋ ɔ
  • 王力 Wang Li: ŋ ea
  • 董同龢 Dong Tonghe: ŋ ăɡ
  • 周法高 Zhou Fagao: ŋ raɣ
  • 李方桂 Li Fanggui: ng rag
  • 鄭張尚芳 Zhengzhang Shangfang: (não retornou dados — ausente da tabela do 小學堂)

國語 Mandarin IPA: ia

Divergências entre fontes
#

Shuowen. A CUHK registra: 「牙,牡齒也。象上下相錯之形。凡牙之屬皆从牙。〔五加切〕𤘈,古文牙。」 O 小學堂 yanbian registra: 「牙,牡齒也。象上下相錯之形。𤘈,古文牙。」 A diferença atestada é a omissão, no 小學堂 yanbian, de 「凡牙之屬皆从牙。〔五加切〕」.

Formas antigas. O hanziyuan registra ausência de 甲骨文 (“There is no known oracle characters found. 没有已知的甲骨文.” / “Oracle characters 甲骨文 (0)”), enquanto a CUHK exibe o cabeçalho “甲骨” sem exemplares listados na entrada visível, e o 小學堂 yanbian lista formas a partir do 金文.

Leitura cantonesa. O CantoDict registra ngaa4; a CUHK registra ngaa4 em 「粵語音節」. O MDBG não exibiu jyutping.

Sentido original e descrição gráfica. O hanziyuan resume o 本义 como “Meaning tooth” e traz a nota de decomposição “(- the teeth of two fighting boars)”. A CUHK (略說 / 詳解) descreve a forma como dentes superiores e inferiores em disposição alternada, observada pela rotação do grafismo antigo em noventa graus.