Ir para o conteúdo principal

← todas as notas

📜 Etimologia

Etimologia de 公 (Gung — Gōng / gung1)

É o gung de 公司 gōngsī (“companhia/empresa”, literalmente “administração pública”), referência usada no trecho do Mui Fa Jong do Hai Tong por Grão-Mestre Moy Yat. A etimologia clássica é cosmológico-ética: o que se opõe ao privado.

#

— U+516C · 部首 radical: 八 (bā, dividir) · 總筆畫 strokes: 4 · 注音 zhuyin: ㄍㄨㄥ · 拼音 pinyin: gōng / jyutping: gung1

Definições
#

MDBG: public; collectively owned; common; international; make public; fair; just; Duke (mais alto dos cinco títulos nobiliárquicos antigos); honorable (gentleman); father-in-law; male (animal).

CantoDict: gung1.

chardb Academia Sinica (15 acepções):

  1. 公正,平允,無私 (justo; equitativo; sem parcialidade).
  2. 共;共同 (comum; compartilhado).
  3. 公然,公開地 (público; abertamente).
  4. 公家,公眾的 (do Estado; coletivo).
  5. 公事 (assuntos oficiais).
  6. 古代爵位 (antigo título nobiliárquico — duque).
  7. 春秋時代諸侯之稱 (designação para senhores feudais no período Primaveras e Outonos).
  8. 古代朝廷最高官員的稱謂 (designação para o mais alto oficial da corte antiga — gōng = sānshī 三師).
  9. 楚國對縣官的稱謂 (no reino de Chu, designação para magistrado de condado).
  10. 對年老男性的尊稱 (tratamento respeitoso para homens idosos).
  11. 對親屬中長輩男性的稱謂(祖父、父親、岳父、丈夫的兄弟)(tratamento para parentes masculinos mais velhos: avô, pai, sogro, irmão do marido).
  12. 雄性動物 (animal macho).
  13. 「功」之變 (variante de 功 — mérito, feito).
  14. 「容」之變 (variante de 容 — tolerância, conter).
  15. 姓 (sobrenome).

Decomposição e formas antigas (hanziyuan)
#

Componentes: 八/丷 (bā, “separar/dividir” — semântico, no sentido de “opor-se a”) + 厶 (sī, “privado/eu” — pictograma do “círculo do egoísmo”). Significado original: público, justo (oposto do privado). Decomposição (Sears): “compound 公 from separation 丷八 bā and mouth 厶 sī” (a leitura “boca” para 厶 é gráfica, não etimológica — 厶 é pictograma de “auto-cercar”). Variante histórica: 𠮦 (forma cursiva). Shuowen (hanziyuan): 平分也從八從厶八猶背也韓非曰背厶為公 (“é divisão equitativa; do 八, do 厶; 八 é como ‘voltar as costas a’; Han Fei diz: ‘voltar as costas ao privado é o público’”). Formas atestadas: Oracle 9 · Bronze (não retornou contagem detalhada — múltiplas) · Seal 1 · Liushutong (múltiplas).

Shuowen Jiezi (via zdic.net — fallback)
#

說文: 平分也。从八从厶。八猶背也。韓非曰:背厶爲公。古紅切 (“É divisão equitativa. Do 八, do 厶. 八 é como ‘voltar as costas a’. Han Fei diz: ‘voltar as costas ao privado é o público.’ Fanqie 古紅.”)

段注 Duan Yucai (paráfrase via zdic.net): (公)平分也。从八厶。八厶、背私也。今本从八从厶。凡此等从字皆淺人所增。八猶背也。鄭注堯典分北三苗云。北猶別也。證以韋昭吳語注云。北古之背字。然則許鄭之語正互相發明。分別之乃相僢背。其義相因相足。故許不云八、背也。而云猶背。鄭不云北、別也。而云猶別。凡古訓故之言猶者視此。古紅切。九部。韓非曰。背厶爲公。五蠹篇。倉頡之作書也。自環者謂之私。背私者謂之公。自環爲厶、六書之指事也。八厶爲公、六書之會意也 (“É divisão equitativa. Do 八 e 厶. ‘Voltar as costas ao privado é público’. As edições atuais inserem ‘从’ duplicado (‘从八从厶’); essas inserções são acréscimos de copistas tardios. ‘Bā é como background’ — Zheng Xuan, ao comentar o Yaodian, diz ‘北 é como 別 (separar)’; Wei Zhao no comentário do Wuyu diz ‘北 era a forma antiga de 背’. Logo, as glosas de Xu e Zheng se iluminam mutuamente. Han Fei, no capítulo Wǔ dù (五蠹) dos Wǔ dù: ‘No tempo de Cangjie inventando a escrita, “auto-cercar” chamou-se 厶 (privado); voltar as costas ao privado chamou-se 公 (público). Auto-cercar é 厶 — caractere indicativo (指事 zhǐshì). 八 + 厶 é 公 — caractere associativo (會意 huìyì).’”)

A etimologia ética é registrada explicitamente: 公 é o ato de opor-se ao 厶 (privado). A oposição 公/私 (público/privado) está inscrita na própria estrutura gráfica do caractere — uma das raras instâncias em que a moralidade política está cristalizada na escrita.

Evolução de formas (xiaoxue yanbian)
#

PeríodoScriptFonte/ArtefatoForma
ShangOracle 甲inscrição 甲 2546nº 716
Zhou Ocidental, inícioBronze 金Shen Zi Ta gui-gai (沈子它簋蓋, “tampa de gui de Shen Zi Ta”)
Zhou Ocidental, fimBronze 金Mao Gong ding (毛公鼎, “trípode do Duque Mao”)
Zhou Ocidental, fimBronze 金Guo Wengong Zi ding (虢文公子鼎, “trípode do filho do Duque Wen de Guo”)
Primaveras e Outonos, inícioBronze 金Yu Gong Zi gui (𩵦公子簋, “vaso ritual gui do filho do Duque de Yu”)
Reinos Combatentes — estado de QiCerâmica 陶陶彙 3.623, 3.1071
Reinos Combatentes — estado de YanSelo 璽Xihui 璽彙 3861
Reinos Combatentes — estado de JinMoeda 貨Huoxi 貨系 202
Reinos Combatentes — JinCerâmica 陶陶彙 6.41
Reinos Combatentes — ChuBambu 簡tabuletas de Baoshan 包 2.22
Reinos Combatentes — ChuBambu 簡Zenghouyi 曾 198
Reinos Combatentes — QinBronze 金Zhen Qin (珍秦) 38
Reinos Combatentes — QinCompilação 集Jicui 集粹
Han — ShuowenSelo Pequeno 小篆說文‧八部
QinClerical 隸tabuletas de Shuihudi (睡虎地簡) 25.39
Han OcidentalClerical 隸Laozi cópia A 老子甲 13
Han OcidentalClerical 隸Liushajian 流沙簡 — Jiandu 簡牘 2.15
Han OrientalClerical 隸Clássicos da era Xiping — Yi, “Ding” (熹.易.鼎)
Han OrientalClerical 隸verso da Estela de Lu Jun (魯峻碑陰)

Shuowen (xiaoxue): 公,平分也。从八、从厶。八,猶背也。韓非曰:“背厶為公” (“公 é divisão equitativa. Do 八 e 厶. 八 é como ‘voltar as costas’. Han Fei diz: ‘voltar as costas ao privado é público’.”)

Comentários de estudiosos: (não retornou comentários adicionais — entrada xiaoxue cita o Shuowen sem glosa filológica posterior.)

Fonologia (xiaoxue shangguyin)
#

中古音 Middle Chinese (Guangyun):

  • 攝 Division: 通 Tōng · 韻 Rhyme: 東 dōng · 聲 Tone: 平 level · 母 Initial: 見 jiàn
  • 反切 Fanqie: 古紅 gǔ-hóng · 等 Grade: 一 first · 開合 Open/Closed: 合 closed · 清濁: 全清 fully clear

上古音 Old Chinese:

  • 高本漢 Karlgren: k uŋ
  • 王力 Wang Li: k ɔŋ (東 dōng rhyme group)
  • 董同龢 Dong Tonghe: k ûŋ (東)
  • 周法高 Zhou Fagao: k ewŋ (東)
  • 李方桂 Li Fanggui: k ung (東)
  • 鄭張尚芳 Zhengzhang Shangfang: (não retornou dados — ausente da tabela xiaoxue)

Han Ocidental e Han Oriental: 東 (mantém-se).

國語 Mandarin IPA: kuŋ.

Divergências entre fontes
#

  • Etimologia ética: 公 vs. 厶: a leitura clássica do Shuowen, citando Han Fei, é explicitamente moral-política: 公 é “voltar as costas a 厶 (privado)”. 厶 é pictograma “indicativo” (指事) de auto-cercamento (egoísmo); 公 é composto associativo (會意) que adiciona 八 (afastar-se de) para indicar oposição. Essa estrutura é única no corpus chinês — caractere em que a oposição ética entre público e privado está gravada na arquitetura do signo.
  • Decomposição 八 — separar ou voltar as costas?: o sentido literal de 八 é “dividir/separar” (cf. uso como numeral “oito”). Duan Yucai precisa: aqui 八 não significa apenas “dividir”, mas “voltar as costas a” (背 bèi) — leitura sustentada por glosas paralelas em Zheng Xuan e Wei Zhao. A passagem “dividir → opor-se” reflete extensão semântica natural.
  • 公 como título nobiliárquico: o segundo grande sentido — “duque” — emerge como extensão metafórica: o duque é o que age publicamente, em nome do bem comum. Os cinco títulos nobiliárquicos do Zhou (公侯伯子男 gōng-hóu-bó-zǐ-nán) começam por 公 — o mais alto. A leitura técnica nobiliárquica consolidou-se no Zhou Ocidental, atestada nos bronzes (Mao Gong ding, Guo Wengong).
  • 公司 = “administração pública” → “empresa”: o composto 公司 gōngsī (literalmente “administração coletiva”) foi reaproveitado no século XIX para traduzir o conceito ocidental de “empresa/companhia comercial”. A divergência semântica entre o sentido clássico (governo coletivo) e o moderno (empresa privada) é histórica, não etimológica — reflete a importação do modelo capitalista ocidental e sua tradução através de vocabulário cosmopolítico clássico.
  • Atestações antigas: 9 oracle (Sears) — caractere bem distribuído desde o Shang. Atestações abundantes em bronze Zhou, especialmente em títulos nobiliárquicos.
  • Cantonês: gung1 (tom 1 alto nivelado) preserva 平聲 全清 do Guangyun; com a inicial 見 (oclusiva surda velar) → g- jyutping. Forma estável e consistente com as cinco reconstruções Old Chinese.
  • Tratamento familiar 公: o uso de 公 como tratamento para parentes masculinos mais velhos (avô paterno, sogro, irmão do marido) é desenvolvimento histórico do sentido honorífico — gōng originalmente designava o “ancião respeitável” do clã, e foi se especializando para designar o avô em particular. Em cantonês moderno, 公 gung1 ainda é usado para “avô” (公公 gùnggung).