Etimologia de 地 (Dei — Dì / dei6)
É o dei de dei jong 地樁 (“poste de chão” — poste fixado no solo, contrapartida de mui fa jong “poste de flor de ameixeira”), expressão usada no trecho do Mui Fa Jong do Hai Tong por Grão-Mestre Moy Yat.
地#
地 — U+5730 · 部首 radical: 土 (tǔ, solo) · 總筆畫 strokes: 6 · 注音 zhuyin: ㄉㄧˋ · 拼音 pinyin: dì / jyutping: dei6
Definições#
MDBG:
- dì: earth; ground; field; place; land (terra; chão; campo; lugar). Classificador 片 piàn.
- de: partícula estrutural usada antes de verbos ou adjetivos (sufixo -mente em traduções).
CantoDict: dei6.
chardb Academia Sinica (16 acepções):
- 大地,地面。同「天」相對 (terra, superfície da terra; opõe-se a 天 tiān “céu”).
- 陸地 (continente; terra firme).
- 田地 (terra cultivada; campo).
- 領土 (território).
- 處所;居處 (localidade; moradia).
- 區域 (distrito; região).
- 心意活動的領域 (domínio da atividade mental).
- 地位 (status; posição).
- 處境;境地 (posição abstrata; situação).
- 路程 (distância; percurso).
- 質地;底子 (textura; fundamento).
- 行政區劃單位(省級以下)(divisão administrativa abaixo de província).
- 地主之略 (abreviação para “senhor de terras”).
- 副詞,暫時 (advérbio: temporariamente).
- 助詞 (partícula — duas funções: depois de adverbiais ou antes de complementos; expressando ação contínua).
- 籀文異體 (variante zhouwen — zhòuwén — escrita “selo grande”).
Decomposição e formas antigas (hanziyuan)#
Componentes: 土 (tǔ, “solo de oleiro” — semântico) + 也 (yě, “cobra” — fonético; originalmente pictograma de cobra/serpente, depois reanálise como partícula). Significado original: terra. Decomposição (Sears): “compound 地 from potters-clay 土 tǔ and phonetic snake 也 yě”; nota: “probably from snake-ta 它 tā” (a cobra 它 e 也 são variantes pictográficas). Pronúncias secundárias: dì, de. Variante histórica: 墬 (forma 籀文 zhouwen, com 䧘 substituindo 也). Shuowen (hanziyuan): 元气初分輕清陽為天重濁陰為地萬物所陳也從土也聲 (“quando o qi primordial se separou, o leve, claro e yang virou céu; o pesado, turvo e yin virou terra; é onde os dez mil seres se ordenam; do 土, fonético 也”). Formas atestadas: Oracle 0 · Bronze 1 · Seal 1 · Liushutong 19.
Shuowen Jiezi (via zdic.net — fallback)#
說文: 元气初分,輕清陽爲天,重濁陰爲地。萬物所陳𠛱也。从土也聲 (“Quando o qi primordial se separou, o leve, claro e yang formou o céu; o pesado, turvo e yin formou a terra. É onde os dez mil seres se ordenam e exibem. Do 土, fonético 也.”)
段注 Duan Yucai (paráfrase via zdic.net): 元者,始也。陰陽大論曰:黃帝問於岐伯曰:地之爲下否乎。岐伯曰:地爲人之下,大虛之中者也…萬物所敶列也…地與敶以雙聲爲訓。从土,地以土生物,故从土 (“Yuan 元 significa ‘início’. O Yinyang da lun diz: o Imperador Amarelo perguntou a Qibo se a terra é o reino inferior. Qibo respondeu: a terra está abaixo do homem, no meio do grande vazio. …a terra é onde os seres se ordenam e dispõem… 地 e 敶 (ordenar) são glosados em par sonoro (雙聲). Do 土, porque a terra gera os seres através do solo.”)
Evolução de formas (xiaoxue yanbian)#
| Período | Script | Fonte/Artefato | Forma |
|---|---|---|---|
| Primaveras e Outonos fim / Reinos Combatentes início — estado de Jin | Bronze 金 | Houma 侯馬 (corpus dos juramentos de aliança Houma — múltiplas atestações) | nº 8973 |
| Reinos Combatentes — Jin | Jade 玉 | Inscrição de jade sobre circulação de qi (行氣玉銘 Xíngqì Yùmíng) | — |
| Reinos Combatentes, fim — Jin | Bronze 金 | Lou hu (𧊒壺) | — |
| Reinos Combatentes — Jin | Selo 璽 | Xihui 璽彙 2163 | — |
| Reinos Combatentes — Chu | Bambu 簡 | tabuletas de Baoshan 包 2.202, 2.149 | — |
| Reinos Combatentes — Chu | Bambu 簡 | Guodian 郭, “Zhongxin” 忠信 5; “Yu cong” 語叢 4.22 | — |
| Reinos Combatentes — Qin | Bronze 金 | Shi zhong (十鐘, “dez sinos”) | — |
| Han — Shuowen | 籀文 zhouwen | 說文籀文 (variante 墬, com 䧘 no lugar de 也) | — |
| Han — Shuowen | Selo Pequeno 小篆 | 說文‧土部 | — |
| Qin | Clerical 隸 | tabuletas de Shuihudi (睡) — Fengzhen shi (封診式) 65 | — |
| Han Ocidental | Clerical 隸 | Laozi cópia A 老子甲 27 (Mawangdui) | — |
| Han Ocidental | Clerical 隸 | Xiang Ma Jing (相馬經) 20 下 | — |
| Han Oriental | Clerical 隸 | Estela do deus Baishi (白石神君碑 Báishí Shénjūn Bēi) | — |
| Han Oriental | Clerical 隸 | Clássicos da era Xiping — Yi, “Qian — Wenyan” (熹.易.乾文言) | — |
Shuowen (xiaoxue): 地,元气初分,輕、清、陽為天;重、濁、陰為地。萬物所陳列也。从土,也聲。墬,籀文地从䧘 (“地: quando o qi primordial se separou, o leve, claro e yang virou céu; o pesado, turvo e yin virou terra. É onde os dez mil seres se ordenam. Do 土, fonético 也. 墬 é a forma 籀文 (selo grande), com 䧘 no lugar de 也.”)
Comentários de estudiosos: (não retornou comentários adicionais — entrada xiaoxue cita o Shuowen sem glosa filológica posterior.)
Fonologia (xiaoxue shangguyin)#
中古音 Middle Chinese (Guangyun):
- 攝 Division: 止 Zhǐ · 韻 Rhyme: 至 zhì · 聲 Tone: 去 departing · 母 Initial: 定 dìng
- 反切 Fanqie: 徒四 tú-sì · 等 Grade: 三 third · 開合 Open/Closed: 開 open · 清濁: 全濁 fully muddy
上古音 Old Chinese:
- 高本漢 Karlgren: dʰ ia
- 王力 Wang Li: d ǐai (歌 gē rhyme group)
- 李方桂 Li Fanggui: d iarh (歌)
- 董同龢 Dong Tonghe: (não retornou dados — ausente da tabela xiaoxue)
- 周法高 Zhou Fagao: (não retornou dados — ausente da tabela xiaoxue)
- 鄭張尚芳 Zhengzhang Shangfang: (não retornou dados — ausente da tabela xiaoxue)
Han Ocidental e Han Oriental: 支 zhī rhyme group (deslocamento do 歌 gē para 支 zhī ao longo do Han).
國語 Mandarin IPA: ti.
Divergências entre fontes#
- Componente 也 — fonético ou semântico?: o Shuowen lê 也 como 聲 (fonético). Sears nota que 也 é provavelmente um pictograma de cobra (variante de 它 tā) — leitura paleográfica que pode dar o caractere uma carga semântica adicional (“terra-cobra” como ente do mundo natural). A leitura fonossemântica (apenas 也 fonético) é a padrão; a leitura mais carregada (cobra como totem da terra) é especulativa.
- Cosmologia primordial: o Shuowen é explícito — 地 está inserido na cosmogonia clássica do qi original que se separa em yin/yang. Essa leitura insere o caractere no sistema cosmológico Han, ao lado de 天 (céu) e 元 (origem) — todos compostos para descrever a estrutura primordial do mundo.
- Atestações antigas: hanziyuan reporta 0 oracle, 1 bronze; xiaoxue traz múltiplas atestações em Houma (Reinos Combatentes Jin). Caractere de fixação relativamente tardia para um conceito tão fundamental — provavelmente o sentido “terra” era expresso por 土 tǔ nas inscrições oracle, com 地 emergindo como termo distinto somente no Zhou Oriental.
- Variante 墬 zhouwen: o Shuowen registra a forma 籀文 zhouwen (“escrita selo grande”, anterior ao selo pequeno) com 䧘 substituindo 也. Indica que o caractere passou por reorganização gráfica entre o pré-Qin e o Han.
- Tom em Mandarin vs. Cantonês: ambas as variantes preservam 去聲 全濁 do Guangyun. Mandarin dì (4º tom departing), cantonês dei6 (tom 6 baixo nivelado). Cantonês mantém ainda mais explicitamente o traço 全濁 da inicial.
- Uso como partícula 地: a leitura de (átona, partícula adverbial) é desenvolvimento tardio do Mandarin moderno, não etimológica. Em chinês clássico, 地 é apenas substantivo “terra”; o uso adverbial é Sòng/Yuán em diante. Cantonês não tem essa leitura partícula.
- Old Chinese — divergência rhyme group: Wang Li e Li Fanggui classificam no rhyme 歌 gē; Karlgren não atribui rhyme. O deslocamento Han para 支 zhī é registrado pela tabela xiaoxue. A divergência entre 歌 e 支 reflete a proximidade fonológica das duas séries em chinês arcaico.
