Etimologia de 達 (Da — Dá / daat6)
達 (Da)#
達 — U+9054 · 部首 radical: 辵 (chuò — caminhar, grafado 辶) · 總筆畫 strokes: 12 · 注音 zhuyin: ㄉㄚˊ · 拼音 pinyin: dá / jyutping: daat6
É o Da do nome kung fu de André Vieira (Moy Mei Da).
Leituras secundárias: tà (挑達 — ir e vir livremente). Forma simplificada: 达 (U+8FBE).
Definições#
MDBG:
- atingir, alcançar
- chegar, totalizar
- comunicar
- eminente
CantoDict: daat6 — leitura única em cantonês padrão. Compostos: 達到 (daat6 dou3 — atingir, alcançar), 達成 (daat6 sing4 — concretizar, chegar a [acordo]), 達標 (daat6 biu1 — atingir padrão), 達意 (daat6 ji3 — expressar/transmitir intenção), 達人 (daat6 jan4 — especialista, homem realizado), 達觀 (daat6 gun1 — ver as coisas filosoficamente, perspectiva ampla).
chardb Academia Sinica (28 acepções, leituras da2, ta4):
- 暢通 (desobstruído, fluente)
- 到達 (chegar a, alcançar)
- 通曉,明白。也指明智的人 (compreender a fundo, entender; também designa o sábio)
- 週遍,全面 (por toda parte, completo)
- 豁達;曠達 (magnânimo; expansivo de espírito)
- 顯達,顯貴 (eminente, ilustre)
- 引進 (introduzir, apresentar)
- 表達;傳達 (expressar; transmitir)
- 送到;傳送 (entregar; transmitir)
- 通行;共通 (circular; comum)
- 幼苗出土貌 (broto irrompendo do solo)
- 穿 (atravessar)
- 具備 (possuir, estar provido de)
- 窗戶 (janela)
- 夾室,宮中旁邊設祭祀祖先的房間 (câmara lateral do palácio para culto aos ancestrais)
- 方言。指父親 (em dialetos: designa o pai)
- 同「韃」。「達旦」或「韃靼」的簡稱 (equivalente a 韃: abreviação de Dádàn/Tátaros)
- 力的單位「達因(英dyne)」的簡稱 (abreviação da unidade de força “dina”)
- 皆 (todos)
- 鐘形微大 (sino de tamanho algo maior)
- 方言。略同「裡」、「兒」,常用在「這」、「那」、「哪」之後,表示處所 (em dialetos: aproximadamente equivalente a 裡/兒, usado após 這/那/哪 indicando lugar)
- 象聲詞 (onomatopeia)
- 通「羍」。初生的小羊 (equivalente a 羍: cordeiro recém-nascido)
- 地名。今四川省達縣 (topônimo: atual distrito de Da, província de Sichuan)
- 姓 (sobrenome)
- [挑達]往來自由貌 ([tiāotà] ir e vir livremente)
- 同「逃」 (equivalente a 逃 — fugir)
- 通「撻」。撻伐,征討 (equivalente a 撻: punir militarmente, atacar)
Decomposição e formas antigas (hanziyuan)#
Componentes: 辵 (chuò — caminhar, radical) + 羍 (dá — fonético, cordeiro recém-nascido; decomposto em 大 + 幸).
Significado original (hanziyuan): chegar, alcançar (to arrive at).
Notas de decomposição (hanziyuan): composto fono-semântico regular — 辵 é semântico (movimento), 羍 é fonético. A simplificação 达 substitui o fonético 羍 por 大 (mesma função fonética).
Shuowen (hanziyuan): (não retornou Shuowen inline — campo vazio na página hanziyuan)
Formas atestadas (hanziyuan): Oracle 0 · Bronze 4 (B02191–B02194) · Seal 0 · Liushutong 8. Primeira atestação em bronze Zhou Ocidental médio.
Shuowen Jiezi completo (via zdic.net)#
說文: 達,行不相遇也。从辵,羍聲。《詩》曰:‘挑兮達兮。’ 达,達或从大。或曰迭。徒葛切。 (“Dá: caminhar sem se encontrar. Composto de 辵 (caminhar, semântico) e 羍 (fonético). O Shijing diz: ’tiāo xī dá xī’ [Zhèng fēng, poema Zǐjīn]. 达 é variante de 達 com 大 [em lugar de 羍]. Alguns dizem [que equivale a] 迭 [dié — alternar]. Fanqie: 徒葛.”)
段注 Duan Yucai (paráfrase via zdic.net — texto verbatim de shuowen.org não obtido para este caractere): 行不相遇也。此與水部滑、泰字音義皆同。讀如撻。今俗說不相遇尙有此言。乃古言也。讀徒葛切。訓通達者、今言也。从辵。羍聲。十五部。詩曰。挑兮𨔶兮。鄭風文。 ("‘Caminhar sem se encontrar.’ Som e sentido convergem aqui com 滑 [huá — escorregadio] e 泰 [tài — amplo] da secção 水. Lê-se como 撻 [tà]. No uso popular atual ’não se encontrar’ ainda se diz assim — é uso antigo. Fanqie 徒葛. A glosa ‘penetrar, alcançar’ [通達] é uso moderno. Composto de 辵; 羍 é fonético; 15ª secção de rima. O Shijing diz ’tiāo xī tà xī’ — texto do Zhèng fēng.")
Evolução de formas (xiaoxue yanbian)#
| Período | Script | Fonte/Artefato |
|---|---|---|
| Zhou Ocidental médio (Xī Zhōu zhōngqī) | Bronze (金文) | 史墻盤 (Shǐ Qiáng pán) |
| Zhou Ocidental tardio | Bronze | 師㝨簋 (Shī Huán guǐ), 保子達簋 (Bǎozǐ Dá guǐ) |
| Warring States, Chu 楚 | Bambu (簡) | 包2.119, 包2.112, 郭.窮.14, 郭.語1.60 (2 formas), 郭.五.43, 九.56.30, 包2.121 |
| Shuowen | Pequeno selo (小篆) | 說文‧辵部 |
| Shuowen | Variante (或體) | 达 |
| Qin | Selo (篆) | 泰山刻石 (Tàishān kè shí) |
| Qin | Clerical (隸書) | 睡虎地簡日甲6 |
| Han Ocidental | Clerical | 老子甲後207, 老子乙前40上, 西陲簡48.18 |
| Han Oriental | Clerical | 禮器碑陰 (Lǐqì bēi yīn), 華山廟碑 (Huàshān miào bēi), 曹全碑陰 (Cáo Quán bēi yīn) |
Total: 21 formas. Primeira atestação: bronze Zhou Ocidental médio (史墻盤).
Shuowen (xiaoxue): 達,行不相遇也。从辵,羍聲。《詩》曰:‘挑兮達兮’。达,達或从大。或曰迭。
Comentário de Niu Shuyu 鈕樹玉校錄: 《詩.子衿》:‘挑兮達兮。‘毛傳:‘挑達,往來相見貌。‘此云’不相遇’。與傳正相反。竊疑’行不’二字為’往來’之譌,蓋達未有作不遇解者。 (“O Shijing·Zǐjīn diz: ’tiāo xī dá xī’. O Comentário de Mao explica: ’tiāodá — aparência de ir e vir encontrando-se’. Aqui [no Shuowen] diz ’não se encontrar’ — justamente o oposto do Comentário. Suspeito que 行不 seja corrupção textual de 往來 [wǎnglái — ir e vir], pois 達 nunca foi glosado como ’não se encontrar’.”)
Fonologia (xiaoxue shangguyin)#
中古音 Chinês Medieval (Guangyun 廣韻):
- 攝 Division: 山 (Shān) · 韻 Rhyme: 曷 (hé) · 聲 Tone: 入 (entering) · 母 Initial: 定 (dìng, d-)
- 反切 Fanqie: 唐割 (táng-gē) · 等 Grade: 一 (I) · 開合 Open/Closed: 開 (open) · 清濁: 全濁 (fully voiced)
- Leitura alternativa: 他達 (tā-dá, tà)
上古音 Chinês Arcaico:
- 高本漢 Karlgren: dʰ · ɑt
- 王力 Wang Li: 月部 (yuè) · d · at
- 董同龢 Dong Tonghe: 祭部 (jì) · dʰ · ɑt
- 周法高 Zhou Fagao: 月部 · d · at
- 李方桂 Li Fanggui: 祭部 · d · at
- 鄭張尚芳 Zhengzhang Shangfang: (não retornou dados — ausente da tabela xiaoxue)
- Han Ocidental/Oriental: 月部
國語 Mandarim IPA: ㄉㄚˊ dá [ta]
Divergências entre fontes#
- Shuowen “行不相遇也” vs. uso clássico e moderno: o Shuowen define 達 como “caminhar sem se encontrar”, oposto à glosa universal “alcançar/penetrar”. Niu Shuyu (filólogo Qing) propõe emenda textual: 行不 seria corrupção de 往來 (ir e vir), reconciliando Shuowen com o Mao Zhuan. Duan Yucai preserva a leitura Shuowen como “uso antigo” e reconhece “penetrar/alcançar” como “uso moderno”.
- Conexão com 挑達: tanto Shuowen quanto Mao Zhuan citam o mesmo verso do Shijing (Zhèng fēng·Zǐjīn): 挑兮達兮. Mao explica como “ir e vir encontrando-se” — significado oposto ao Shuowen mas consistente com 達 = “penetrar/alcançar”. A expressão virou glosa clássica de movimento livre.
- hanziyuan — ausência de Shuowen inline: Sears deixa o campo Shuowen vazio para 達, curiosamente. A análise formal (辵 + 羍 fonético) está correta e alinhada com o Shuowen textual.
- Divergência OC 月 vs 祭: Wang Li e Zhou Fagao em 月部; Dong Tonghe e Li Fanggui em 祭部. Reflete o debate sobre partição das rimas em coda /-t/ no OC — 月 e 祭 são sub-rimas que alguns sistemas unificam e outros separam.
- Consenso fonológico OC: /d/ + vogal baixa /a/ + coda /-t/. Inicial sonora /d/ (“全濁” no Guangyun) preservada pela maioria dos sistemas; Karlgren reconstrói aspirada /dʰ/.
- Leitura cantonesa daat6: preserva a inicial /d/ do OC e a coda /-t/ (categoria 入聲 entering). O tom 6 (陽入, entering baixo) corresponde à inicial sonora “全濁” do Chinês Medieval — conservação exemplar.
- Acepções exclusivas do chardb: 幼苗出土貌 (broto irrompendo), 窗戶 (janela), 夾室 (câmara lateral do palácio), 鐘形微大 (sino levemente maior), 方言 variadas, e a transcrição moderna da “dina” (unidade de força física). O sentido de “broto irrompendo” preserva a etimologia fonética com 羍 (cordeiro recém-nascido) — movimento de emergência/irrupção.
