Etimologia de 程 (Cheng — Chéng / cing4)
É o cheng de lei cheng 里程 (“distância/etapa percorrida”), composto que aparece no contexto do Hai Tong por Grão-Mestre Moy Yat. 程 é uma unidade de medida que partia do mínimo possível (dez fios de cabelo) e organizava todo o sistema métrico — daí, por extensão, “padrão”, “regra”, “etapa de processo”.
程#
程 — U+7A0B · 部首 radical: 禾 (hé, cereal/arroz) · 總筆畫 strokes: 12 · 注音 zhuyin: ㄔㄥˊ · 拼音 pinyin: chéng / jyutping: cing4
Definições#
MDBG: rule; order; regulations; formula; journey; procedure; sequence; (sobrenome) Cheng.
CantoDict: cing4. Glosas adicionais: agenda; sobrenome chinês.
chardb Academia Sinica (19 acepções):
- 量詞。古代長度單位。十髮為程,十程為分 (classificador. Unidade antiga de medida: 10 fios de cabelo fazem um cheng, 10 cheng fazem um fen); também = 處 (lugar); = 路 (caminho).
- 度量衡的總稱 (designação geral de medidas — comprimento, capacidade, peso).
- 稱 (pesar; aferir).
- 衡量;估計 (medir; estimar).
- 法度;程式 (lei; padrão; fórmula).
- 效法 (imitar; seguir como modelo).
- 限;期限 (limite; prazo).
- 品類;規格 (categoria; especificação).
- 報效;效力 (servir; trabalhar para).
- 呈示;表現 (apresentar; manifestar).
- 逞 (exibir; manifestar — variante de 逞 chěng).
- 里程;距離 (distância em li; distância percorrida).
- 事物發展的經過或步驟 (processo ou etapa do desenvolvimento das coisas).
- 旅行的盤纜或行李 (provisões ou bagagem de viagem).
- 指一段時間 (um trecho de tempo).
- 豹 (leopardo — uso raro/dialetal).
- 古國名 (nome de estado antigo).
- 古地名 (topônimo antigo).
- 姓 (sobrenome).
Decomposição e formas antigas (hanziyuan)#
Componentes: 禾 (hé, “cereal” — semântico) + 呈 (chéng, fonético). Significado original: pesar. Decomposição: 禾 (semântico) + 呈 (fonético). Notas de Sears: “do cereal 禾 que precisa ser pesado, e fonético 呈”. Shuowen (hanziyuan): 品也十髮為程十程為分十分為寸從禾呈聲 (“é categoria; 10 fios de cabelo fazem um cheng, 10 cheng fazem um fen, 10 fen fazem um cun; do 禾, fonético 呈”). Formas atestadas: Oracle 0 · Bronze 0 · Seal 1 · Liushutong 19.
Shuowen Jiezi (via xiaoxue/zdic.net)#
說文: 程,品也。十髮為程,十程為分,十分為寸。从禾,呈聲。直貞切 (“程 é categoria/padrão. 10 fios de cabelo fazem um cheng, 10 cheng fazem um fen, 10 fen fazem um cun. Do 禾, fonético 呈. Fanqie 直貞.”)
徐鍇繫傳 Xu Kai (paráfrase via xiaoxue): 程,程品也 (“程 é ‘cheng-pin’ [categoria-medida]” — Xu Kai, Cinco Dinastias).
段注 Duan Yucai (paráfrase via zdic.net): 品者、衆庶也。因衆庶而立之法則。斯謂之程品…程者、物之準也。月令。陳祭器。按度程。注。程謂器所容也…十髮爲程。度起於此。十髮當禾秒十二。故字从禾。 ("‘品’ [categoria] significa multidão. As regras estabelecidas pela referência à multidão chamam-se ‘程品’… 程 é o padrão/medida das coisas. O Yueling [Ordenanças Mensais] diz: ‘quando os vasos rituais são exibidos, 程 é examinado’ — o comentário diz: ‘程 refere-se à capacidade do vaso’… ‘10 fios de cabelo fazem um 程’ — a medida tem aqui sua origem. 10 fios de cabelo correspondem a 12 pontas de cereal, daí o caractere ter 禾 [cereal] como componente semântico.")
Evolução de formas (xiaoxue yanbian)#
| Período | Script | Fonte/Artefato | Forma |
|---|---|---|---|
| Primavera-Outono inicial (770–650 AEC) | bronze | 郢侯戈 Ying Hou Ge (lança/halberd) | bronze |
| Han Oriental | seal | 說文‧禾部 (Shuowen, seção 禾) | seal pequeno |
| Qin (221–206 AEC) | clerical | 睡虎地簡24.24 (lamela Shuihudi 24.24) | clerical antigo |
| Han Ocidental | clerical | 孫子162 (manuscrito Sunzi 162) | clerical |
| Han Ocidental | clerical | 居延簡甲331 (lamela Juyan A331) | clerical |
| Han Oriental | clerical | 楊叔恭殘碑 (estela fragmentária de Yang Shugong) | clerical |
| Han Oriental | clerical | 曹全碑 (estela de Cao Quan) | clerical |
Shuowen (xiaoxue): 程,品也。十髮為程,十程為分,十分為寸。从禾,呈聲 (“程 é categoria; 10 fios de cabelo fazem um cheng, 10 cheng fazem um fen, 10 fen fazem um cun; do 禾, fonético 呈”).
Fonologia (xiaoxue shangguyin)#
中古音 Middle Chinese (Guangyun):
- 攝 Division: 梗 Gěng · 韻 Rhyme: 清 qīng · 聲 Tone: 平 level · 母 Initial: 澄 chéng
- 反切 Fanqie: 直貞 zhí-zhēn · 等 Grade: 三 third · 開合 Open/Closed: 開 open · 清濁: 全濁 fully muddy
上古音 Old Chinese:
- 高本漢 Karlgren: *dʰi̯ĕŋ
- 王力 Wang Li: *dǐeŋ (rhyme 耕 gēng)
- 董同龢 Dong Tonghe: *dʰjeŋ (rhyme 耕 gēng)
- 周法高 Zhou Fagao: *dieŋ (rhyme 耕 gēng)
- 李方桂 Li Fanggui: *drjing (rhyme 耕 gēng)
- 鄭張尚芳 Zhengzhang Shangfang: (não retornou dados — ausente da tabela xiaoxue)
國語 Mandarin IPA: tʂʰəŋ.
Divergências entre fontes#
- Atestação Bronze: hanziyuan diz 0 Bronze; xiaoxue retorna o 郢侯戈 (lança do Marquês de Ying, Primavera-Outono inicial) como atestação de bronze. xiaoxue mais preciso. Confirma uso administrativo/militar pré-Qin do caractere — coerente com a função “padrão de medida”.
- Significado original — pesar ou padrão?: Sears registra “to weigh” como original; o Shuowen e 段注 são unânimes que o sentido nuclear é “padrão de medida” (品也; 物之準也). A relação com 禾 (cereal) é etimológica: a unidade mínima — 10 fios de cabelo = 12 pontas de cereal — vincula a medição à grão por uma proporção fixa. A glosa “to weigh” de Sears é projeção semântica.
- Sistema métrico antigo via 程: a definição do Shuowen é uma das raras vezes em que um caractere documenta um sistema completo de medida. 髮 (cabelo) → 程 → 分 → 寸 (polegada). Cada nível multiplica por 10. Cheng é a unidade de transição entre o microscópico (cabelo) e o operacional (cun). A glosa de 段注 conectando 程 à capacidade de vasos rituais (器所容) mostra o caractere atravessando do mensurável corpóreo ao mensurável ritual.
- Reconstruções OC: convergência alta. Inicial *d-/dʰ-/dr- (oclusiva dental, com variações de aspiração e retroflexação); rhyme 耕 gēng unânime. Reflexo cantonês (cing4) e mandarim (chéng) consistentes com 全濁 全濁 do Guangyun (sonora muddy → tom baixo no cantonês).
- Cantonês: cing4 (tom 4 baixo nivelado) preserva o 平聲 全濁 do Guangyun. Forma estável.
- Aplicação ao contexto — lei cheng 里程: o composto literal é “distância em li” — li é a unidade tradicional de comprimento (~500m), cheng é a etapa percorrida. Lei cheng designa simultaneamente a distância e o estágio do percurso. Para a pedagogia de linhagem, a etimologia de 程 é especialmente útil: 程 é a unidade que liga o microscópico ao operacional. No treino, o praticante atravessa 程 sucessivos (etapas), e cada cheng tem sua medida (品) — não se pode pular um. A glosa do Yueling citada por 段注 — “程 é a capacidade do vaso” — sugere que cada etapa do treino tem sua capacidade, e o avanço é o que essa capacidade comporta.
